Addysg Uwch ac Addysg Bellach Iach a Chynaliadwy

Y Cefndir Polisi

Mae Ein Dyfodol Iach, Fframwaith Strategol ar gyfer Iechyd y Cyhoedd Cymru a gyhoeddwyd yn 2009, yn tynnu sylw at bwysigrwydd hyrwyddo iechyd da ar gyfer plant a phobl ifanc. Mae'n dweud ‘Mae’r amgylchiadau y mae pobl yn cael eu geni, yn tyfu, yn byw, yn gweithio ac yn heneiddio ynddynt, a’r penderfyniadau y maent hwy, eu teuluoedd ac eraill yn eu gwneud yn gallu hybu eu hiechyd a’u lles neu amharu arnynt. Felly, bydd yn hanfodol mabwysiadu patrwm iechyd a lles ar gyfer oes gyfan, os ydym am gyflawni nodau Ein Dyfodol Iach’. Yn Ein Dyfodol Iach, cafodd Llywodraeth Cymru ei hymrwymo i ehangu Cynlluniau Ysgol Iach - Rhwydwaith Cymru i leoliadau cyn-ysgol ac Addysg Uwch ac Addysg Bellach.

Roedd y Rhaglen Lywodraethu, a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn 2010 wedi ymrwymo i;
•	Barhau â'n gwaith mewn ysgolion a cholegau i geisio meithrin hunan-hyder a hunan-ymwybyddiaeth, wrth rymuso pobl ifanc i archwilio yr agweddau niferus ar rywioldeb a chydberthnasau personol iach;
•	cefnogi wrth greu lleoliadau iach, fel ysgolion, ysbytai a lleoliadau gwaith iachach.

Cynlluniau Ysgolion Iach - Rhwydwaith Cymru

Lansiwyd Cynlluniau Ysgolion Iach - Rhwydwaith Cymru ym 1999, yn dilyn rhaglen beilot dwy flynedd fel rhan o fenter gan Sefydliad Iechyd y Byd/y Comisiwn Ewropeaidd/Cyngor Ewrop - Rhwydwaith Ysgolion Hybu Iechyd Ewropeaidd. Cafodd y cynllun ei ddatblygu yn dilyn argymhellion gan Grŵp Gorchwyl a Gorffen a chafodd nodau eu datblygu i sicrhau bod cynlluniau ysgolion iach lleol yn cael eu sefydlu mewn partneriaethau iechyd ac addysg ym mhob ardal awdurdod lleol.

Mae Cynlluniau Ysgolion Iach - Rhwydwaith Cymru yn cynnwys dau ar hugain o gynlluniau ysgolion iach lleol, un ym mhob awdurdod lleol yng Nghymru, ac mae dros 99% o ysgolion a gynhelir yn cymryd rhan weithredol. Mae pob cynllun yn cyflogi un neu ragor o ymarferwyr ysgolion iach sy'n gweithio gyda chydlynydd ysgolion iach mewn ysgolion i gynllunio a gweithredu camau a nodir yn lleol gan yr ysgol. Wrth i ysgolion ddatblygu drwy'r cynllun, mae disgwyl i fesurau gwella iechyd wneud gwahaniaeth parhaol i'r ffordd y caiff bywyd ysgol ei drefnu.

Er mwyn sicrhau cysondeb mewn cynlluniau lleol, cafodd Gwobr Ansawdd Genedlaethol Cynlluniau Ysgolion Iach - Rhwydwaith Cymru ei chyflwyno yn 2010. Mae gan y Wobr Ansawdd Genedlaethol ddangosyddion clir ar bedair agwedd ar arferion ysgolion - arweinyddiaeth a chyfathrebu, y cwricwlwm, ethos a'r amgylchedd, a chyfranogiad teulu a'r gymuned - ar draws saith agwedd ar iechyd (iechyd a lles meddyliol ac emosiynol, bwyd a ffitrwydd, datblygiad personol a chydberthnasau, defnydd a chamddefnydd o sylweddau, yr amgylchedd, diogelwch, a hylendid). Dim ond os ydynt wedi cwblhau camau 1 - 5 o'r cynllun, a'u bod wedi cymryd rhan weithredol am 9 mlynedd, y gall ysgolion gael eu henwebu ar gyfer y Wobr Ansawdd Genedlaethol. Ym mis Mai 2015, dyfarnwyd y Wobr Ansawdd Genedlaethol i 79 o ysgolion ledled Cymru.

Ehangu Cynlluniau Ysgolion Iach - Rhwydwaith Cymru i leoliadau cyn-ysgol ac addysg bellach

Yn 2011 lansiwyd fframwaith ar gyfer Cynllun Cyn-ysgol Iach a Chynaliadwy. Roedd y fframwaith yn darparu dangosyddion ar gyfer gwaith yn y meysydd canlynol - Arweinyddiaeth a Chyfathrebu; Maeth ac Iechyd y Geg; Gweithgarwch Corfforol/Chwarae Actif; Iechyd Meddyliol ac Emosiynol, Lles a Chydberthnasau; yr Amgylchedd, Diogelwch; Hylendid ac Iechyd yn y Gweithle – a bydd yn cyfrannu at Sicrhau Ansawdd o ran iechyd mewn lleoliadau cyn-ysgol. Cafodd y fframwaith ei ddatblygu ar y cyd ag Estyn, y sector gofal cymdeithasol, ymwelwyr iechyd, a'r trydydd sector (sefydliadau ymbarél cyn-ysgol), ysgolion eco, Dechrau'n Deg a'r Cynllun Gwên.

Ym mis Gorffennaf 2012, sefydlwyd grŵp gorchwyl a gorffen i asesu pa mor ymarferol yw ehangu'r Cynlluniau hyn i'r sectorau Addysg Uwch ac Addysg Bellach. Roedd yn grŵp yn cynnwys aelodau o leoliadau Addysg Uwch, lleoliadau Addysg Bellach, Iechyd Cyhoeddus Cymru, y gymuned ymchwil, ymarferwyr Ysgolion Iach a Llywodraeth Cymru. Bu'r Grŵp Gorchwyl a Gorffen yn helpu i ddatblygu'r Fframwaith AU/AB Iach.  

Nodau'r fframwaith yw:

A.	Bod yn weithredol wrth hyrwyddo hunan-hyder cadarnhaol ymhlith holl aelodau cymunedau mewn colegau a phrifysgolion.
B.	Bod yn weithredol wrth ddatblygu cydberthnasau cadarnhaol ym mywyd pob dydd colegau a phrifysgolion.
C.	Nodi, datblygu a chyfathrebu ethos cadarnhaol sy'n hyrwyddo parch at bawb, a ffordd gadarnhaol o ymdrin ag iechyd, yr amgylchedd a'r gymuned.
D.	Manteisio ar bob cyfle i wella amgylchedd y coleg neu'r brifysgol.
E.	Datblygu cysylltiadau da mewn lleoliadau/cymunedau/cartrefi (gan gynnwys cartrefi preswyl) a gweithgareddau a rennir.
F.	Annog pob aelod o staff i gyflawni ei rôl o hyrwyddo iechyd a sicrhau cynaliadwyedd ecolegol, drwy ddatblygu a hyfforddi staff.
G.	Datblygu a gweithredu gweithgareddau ar gyfer amddiffyn a hyrwyddo iechyd cydlynol a phrofiadau ar gyfer holl aelodau cymunedau mewn colegau a phrifysgolion.
H.	Datblygu'r lleoliad fel gweithle sy'n hyrwyddo iechyd ag sy'n ymrwymo i iechyd a lles pob aelod o staff.
I.	Datblygu polisïau ac arferion ategol, cyson sy'n adlewyrchu ffordd gadarnhaol o ymdrin ag iechyd a'r amgylchedd.
J.	Datblygu partneriaethau gydag asiantaethau ac unigolion priodol o'r tu allan, i gael cyngor a chefnogaeth ar gyfer hyrwyddo, amddiffyn a chynllunio iechyd yn y lleoliad.
K.	Sicrhau bod hawliau'r holl staff a myfyrwyr yn y coleg neu'r brifysgol yn cael eu parchu.