Canllawiau ar Addysg Uwch ac Addysg Bellach Iach a Chynaliadwy

Y Fframwaith Addysg Uwch ac Addysg Bellach

Mae'r fframwaith Addysg Uwch ac Addysg Bellach Iach yn nodi’r meini prawf y dylai colegau a phrifysgolion eu hystyried wrth ddod yn lleoliad addysg iach. Mae'n nodi chwe phwnc iechyd y dylid eu hystyried ar draws pedair agwedd ar fywyd coleg a phrifysgol. Dyma nhw:

Pynciau iechyd
•	Iechyd a lles meddyliol ac emosiynol.
•	Gweithgarwch corfforol.
•	Bwyd iach a chynaliadwy.
•	Defnyddio a chamddefnyddio sylweddau.
•	Iechyd a chydberthnasau personol a rhywiol.
•	Amgylchedd cynaliadwy.

Agweddau ar fywyd coleg a phrifysgol
•	Llywodraethu, arwain a rheoli.
•	Cyfleusterau, yr amgylchedd a gwasanaethau.
•	Cymuned a chyfathrebu.
•	Datblygiad academaidd, personol, cymdeithasol a phroffesiynol.

Mae'r meini prawf yn berthnasol i bob agwedd ar fywyd cymunedau mewn colegau a phrifysgolion, ac fe’u cefnogir gan raglenni eraill fel y Safon Iechyd Corfforaethol, sef nod ansawdd Llywodraeth Cymru ar gyfer iechyd a lles staff yng Nghymru.

Yn sail i'r meini prawf ceir ystod o egwyddorion craidd, sydd wedi cael eu datblygu o'r gwerthoedd sy'n nodweddu addysg bellach ac addysg uwch ac iechyd y cyhoedd. Dyma nhw:
•	Cydraddoldeb ac amrywiaeth.
•	Cyfranogi a grymuso.
•	Partneriaeth.
•	Gweithredu ar sail system gyfan.
•	Yn gymwys i fyfyrwyr, staff a'r gymuned ehangach.
•	Defnyddio tystiolaeth, dysgu a rhannu.

Pam cymryd rhan? 

Mae gweithredu ar sail system gyfan i wella iechyd staff a myfyrwyr yn golygu bod potensial i'r coleg neu'r brifysgol sicrhau effeithiau tymor hwy yn y lleoliad, a thu allan a thu hwnt iddo.
•	Perfformiad a chynhyrchiant gwell ymhlith busnesau.
•	Mwy o effeithiau sefydliadol cadarnhaol a llai o effeithiau negyddol ar iechyd a chynaliadwyedd ecolegol.
•	Llif o fyfyrwyr a staff yn cael dylanwad cadarnhaol fel dinasyddion lleol a byd-eang o fewn teuluoedd, cymunedau a gweithleoedd.

Dyma rai o'r manteision posibl sy'n gysylltiedig â gweithredu system lleoliad iach:
•	Gweithlu sydd â mwy o gymhelliant ac sy’n cael mwy o gefnogaeth.
•	Llai o gostau yn gysylltiedig ag absenoldeb oherwydd salwch.
•	Gwell profiad i fyfyrwyr, a chadw mwy o fyfyrwyr.
•	Gwell iechyd a lles ymhlith staff a myfyrwyr.

Manteision posibl i fyfyrwyr:
•	Datblygu hyder, cymhelliant a hunan-hyder. 
•	Datblygu sgiliau, gwybodaeth a dealltwriaeth i wneud dewisiadau pwysig am fywyd ac iechyd.
•	Mynediad at wasanaethau cymorth.
•	Cymryd rhan weithredol wrth reoli eu dysgu eu hunain.
•	Dysgu sut i ddatblygu cydberthnasau cadarnhaol a pharchu gwahaniaethau rhwng pobl.
•	Ennill canlyniadau academaidd gwell mewn lleoliad sy'n cefnogi eu hiechyd a'u lles.

Manteision posibl i staff:
•	Amgylchedd gwaith pleserus
•	Teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi.
•	Chwarae rhan wrth ddatblygu a chynnal diwylliant cadarnhaol mewn coleg/prifysgol.
•	Lleisio eu barn am eu hanghenion hyfforddi a chefnogi.

Manteision posibl i gymunedau:
•	Yn elwa ar gysylltiadau agos a mwy o ddealltwriaeth rhwng colegau/prifysgolion ac asiantaethau allanol.
•	Gweithio ochr yn ochr â cholegau/prifysgolion a phartneriaid wrth leihau achosion o allgau cymdeithasol, anfodlonrwydd ac amddifadedd.

Y Camau Cyntaf

Mae angen rhoi nifer o gamau allweddol ar waith cyn datblygu AU/AB Iach o fewn y lleoliad.
•	Ymrwymiad yr Uwch-dîm Rheoli Ffurfiol i'r rhaglen.
•	Dewis cydlynydd, ystyried ble byddai'r lle gorau ar gyfer y cydlynydd, ar ba lefel y bydd yn gweithio, a fyddai'n gweithio rhan amser neu lawn amser ac a yw hon yn swydd newydd neu a ellid newid rôl bresennol i adlewyrchu gwaith AU/AB Iach.
•	Cynnal asesiad o asedau ac anghenion.
•	Meddwl am weithgorau a sicrhau bod y grwpiau hyn yn gysylltiedig â'r strwythur llywodraethu.
•	Hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth.

Bydd y camau pwysig hyn yn helpu i osod y sylfeini ar gyfer datblygu gwaith AU/AB iach ar draws y lleoliad a gallant sicrhau bod y gwaith yn cael ei ddatblygu fel dull cydlynol yn hytrach na phocedi o weithgarwch annibynnol ar draws y lleoliad.

Dylid ystyried y meini prawf ar gyfer pob un o'r pynciau iechyd ac agweddau ar fywyd coleg/prifysgol. Mae'r meini prawf hyn wedi'u datblygu i helpu colegau a phrifysgolion i feddwl am ba gamau y gellid eu gweithredu i wella iechyd ac amgylchedd eu staff, myfyrwyr a chymunedau. Dylai'r Uwch-dîm Rheoli, y cydlynydd a’r gweithgorau ystyried pa gamau y mae angen iddynt eu cymryd er mwyn mynd i'r afael â'r materion a godir yn yr asesiad o anghenion. Gallai'r rhain gynnwys:
•	Datblygu polisïau a/neu gweithdrefnau newydd, neu addasu rhai sy'n bodoli eisoes.
•	Rhoi hyfforddiant.
•	Sefydlu cysylltiadau â'r cwricwlwm.
•	Cynnal ymgyrchoedd iechyd.
•	Datblygu cysylltiadau â phartneriaid allanol.

Y Safon Iechyd Corfforaethol

Un o raglenni Cymru Iach ar Waith yw’r cynllun Safon Iechyd Corfforaethol, a dyma'r nod ansawdd cenedlaethol ar gyfer iechyd a lles yn y gweithle. Mae'r Safon Iechyd Corfforaethol yn daith barhaus o arferion da a gwelliannau, a gellid ei ddefnyddio fel dull i helpu i ddatblygu polisïau sy’n hybu iechyd a lles gweithwyr.

Felly, mae'n sylfaen allweddol i unrhyw waith sy'n ymwneud â gwella iechyd staff o fewn y fframwaith AU/AB Iach. Ar gyfer colegau a phrifysgolion sydd eisoes yn ymwneud â'r Safon Iechyd Corfforaethol, bydd y camau rydych wedi'u gweithredu yn helpu i gefnogi eich gwaith o ran AU/AB Iach. Dylai colegau a phrifysgolion sy'n rhoi camau ar waith i wella iechyd a lles eu staff a'u myfyrwyr drwy'r fframwaith AU/AB Iach ystyried y Safon Iechyd Corfforaethol fel rhan o'r gwaith hwn. 

I gael rhagor o wybodaeth am y Safon Iechyd Corfforaethol, ewch i:
www.healthyworkingwales.com/